Column

Hengelaarsvissen op Aruba!

In het koraalrif van Aruba komen honderden verschillende soorten vissen voor. Voor sportduikers is deze overweldigende onderwaterfauna een groot feest waarbij je je constant waant in een kleurrijk gevuld zeeaquarium. Echter één zeldzame vissoort staat op de eerste plaats voor de verkenners van deze prachtige onderwaterwereld. Iedere duiker die het geluk heeft gehad om tijdens het beoefenen van zijn sport op het Caribische eiland de hengelaarsvis (frogfish) te spotten, verkeert nog lange tijd na deze ontmoeting in een opperste staat van opwinding en euforie.

De hengelaarsvis is dan ook een vissoort met unieke eigenschappen die zijn gelijke in de Caribische Zee niet kent. Zijn uiterlijk is intrigerend, zijn camouflage is subliem en zijn jachttechniek is een evolutionair hoogstandje. De spectaculaire wijze waarop de hengelaarsvis zijn prooidieren binnenboord haalt, tart bovendien iedere natuurwet. Over de precieze werking van deze laatste eigenschap zitten de wetenschappers heden ten dage nog steeds met hun handen in het haar!

Wereldwijd zijn er 46 verschillende soorten hengelaarsvissen beschreven die voorkomen in de koraalriffen van alle tropische wateren. Voor één soort vormt het koude water in de fjorden van Noorwegen zelfs zijn natuurlijke habitat. Sommige hengelaarsvissen leven bovendien op een diepte van meer dan 120 meter. Op Aruba komen ook verschillende soorten voor, zoals de gele hengelaarsvis (longlure frogfish) en de rode hengelaarsvis (red frogfish).

‘Toen schoonheid werd uitgedeeld, stond de hengelaarsvis niet vooraan in de rij’, is de eerste gedachte die bij je opkomt als je het diertje ziet. Het is een kleine lompe vis met een grote, omhoog gerichte bek. Het kleurrijke lichaampje van de vis lijkt verder bezaaid te zijn met grote wratten en andere oneffenheden. De borstvinnen zijn omgevormd tot een soort van olifantenpootjes waarmee de vis gedecideerd over het koraal heen lijkt te wandelen.

Als het om de camouflage gaat, is de hengelaarsvis de ongekroonde koning van het vissenrijk. Miljoenen jaren van evolutie hebben van hem het perfecte evenbeeld gemaakt van zijn directe leefomgeving, zoals koraalformaties, rotsen of sponsen. De hengelaarsvis gebruikt zijn volmaakte schutkleuren enerzijds om niet door roofvissen gespot te worden en anderzijds om in deze positie zelf een dodelijke jager te zijn.

Een tweede unieke eigenschap van de hengelaarsvis is dat het diertje een ‘vishengel’ met ‘aas’ met zich meedraagt. Het vistuig is frontaal op de neus van de vis geïncorporeerd en herbergt een regeneratief vermogen in zich, mocht het onverhoopt afgebeten worden door een prooidier. Aan het ‘haakje’ van het hengeltje hebben de verschillende soorten hengelaarvisjes een breed assortiment aan aas in de aanbieding. Dat varieert van ‘niet van echt te onderscheiden’ wormpjes, kreeftjes, garnaaltjes of kleine visjes!

De derde onderscheidende eigenschap van de hengelaarsvis is voor de geleerden een raadsel. Als een prooidiertje zich namelijk rond het aas van de hengel beweegt, slaat de hengelaarsvis genadeloos toe. De vis opent dan razendsnel zijn grote bek waardoor een enorme onderdruk in de mondholte ontstaat, waarna binnen zes milliseconden (zes duizendste van een seconde!) het prooidiertje in een flits door de gigantische zuigkracht de bek in wordt gezogen.

Hiermee is de hengelaarsvis het snelste dier op de planeet! Er is geen enkel ander levend wezen op aarde die zo’n snelle actie in huis heeft. Dit is een uniek natuurverschijnsel dat zo snel verloopt dat het onmogelijk is om daar een foto van te maken. Omdat zes milliseconden korter is dan de contractietijd van de spier, kan de spierkracht van de vissenbek (bij het openen van de bek) dan ook niet de stuwende motor achter deze razendsnelle beweging zijn. Volgens de huidige natuurwetten kan de bek van de hongerige hengelaarsvis niet binnen 6 milliseconden geopend worden! maar hoe dan wel?

Je zal maar een vis in de wateren rondom Aruba zijn. Onderwater wordt er naar je gehengeld door de bijna onzichtbare maar dodelijke hengelaarsvis. Boven het water worden de vissen bejaagd door de lokale vissers die uiterst efficiënte eeuwenoude vistechnieken inzetten die van vader op zoon zijn overgedragen. En tenslotte moeten de vissen bevreesd zijn voor de (tal)rijke buitenlandse zee(sport)vissers die met ultramoderne en peperdure boten de visjes op de hielen zitten tijdens het zogenaamde ‘big game fishing’.

Tegenwoordig wordt er namelijk gevist met hightech hengels en worden er geraffineerde opsporingsmethodieken ingezet. De dieren zijn feitelijk kansloos. Vissen kunnen met de modernste sonarapparatuur tot op de millimeter gevolgd worden en haarfijn in beeld gebracht worden op moderne laptops, waardoor het doorgaans niet meer moeilijk is om ze aan de haak te slaan of met visnetten binnenboord te slepen.

Je vraagt je toch af hoelang wij nog straffeloos kunnen blijven hengelen naar vissen. De druk op de verschillende vispopulaties wordt steeds groter en uitsterving van verschillende soorten dreigt of is al een feit. De vissersboten op Aruba moeten steeds verder de oceaan op om nog wat te vangen. Maar de hengelaarsvis blijft gewoon zijn hengeltje uitgooien op het rif en jaagt onverschrokken door. Hij was eerder op Aruba dan wij. Mooi toch!