Column

Leguanensoep op Aruba!

België staat wereldwijd bekend om zijn culinaire hoogstandjes. Belgisch bier - meer dan 1000 verschillende soorten -, Belgische chocolade - voornamelijk pralines - en Brusselse wafels zijn slechts een paar voorbeelden van de rijke Belgische Bourgondische keuken. Smulpapen raken derhalve in België verzeild in een waar culinair eldorado.

In de chique restaurants van het kosmopolitische Brussel staan bijvoorbeeld de meest wonderbaarlijke gerechten op de kaart. In dit soort eetetablissementen wint kwaliteit het ruim van kwantiteit - en wat voor een kwaliteit. Ganzenlever, hartzwezerik, truffel en kaviaar zijn hier de ingrediënten die de dienst uitmaken en waarmee hemelse spijzen worden gecreëerd en gepresenteerd.

Tot tien jaar geleden prijkte ook waterkonijn op de menukaarten, een ware lokale delicatesse. Waterkonijnen zijn geen neefjes van de vertrouwde (land)konijnen. Nee, waterkonijn is een wat appetijtlelijkere naam voor muskusrat. Maar de naam muskusrat is feitelijk ook weer misleidend, muskusratten behoren namelijk taxonomisch niet tot de familie van de ratten, maar het zijn knaagdieren die ressorteren onder de familie van de woelmuizen.

In Nederland vormen muskusratten overigens een ware plaag. De dieren planten zich enorm snel voort en graven gangen en holen in dammen en dijken en zorgen verder voor verzakkingen bij waterkades en landoevers. Als de dieren niet bestreden worden, loopt de veiligheid van het kleine polderlandje aan de Noordzee ernstig gevaar. Vorig jaar zijn er in Nederland 120.000 muskusratten gevangen en vernietigd. Gemiddeld weegt een muskusrat 1.7 kilogram, dus ruim 200.000 kilogram prima eetbaar vlees wordt zomaar doorgedraaid.

Tegenwoordig is - door bureaucratische regels -  het eten van waterkonijn in Belgische restaurants bij wet verboden. Maar waarschijnlijk verdwijnen er in huiselijke kring jaarlijks nog tienduizenden muskusratten in Belgische braadpannen. Een volk laat zich uiteraard haar geneugten des levens niet zomaar afpakken door de wetgever.

Op Aruba komen geen muskusratten voor. Als ze wel op het eiland zouden rondhuppelen zouden ze driftig op zoek moeten gaan naar niet bestaande dijken en dammen. Koraal is er wel in overvloed, maar in het steenharde en puntige koraal zet een muskusrat waarschijnlijk niet graag zijn vlijmscherpe nagels en tanden.

Er is wel een andere diersoort op Aruba, waarbij je op sommige momenten de gedachte hebt met een plaag vandoen te hebben. Op het eiland komen namelijk vijftien verschillende soorten reptielen voor. Dat varieert van gekko’s - die een muurtje verticaal kunnen nemen - tot renhagedissen die - in zeer grote getale - snel de benen nemen als je met een auto door het Arikok Nationaal Park scheurt. Maar de absolute koning van de reptielen op Aruba vormt de groene leguaan (Inguana iguana).

Groene leguanen stralen iets majestueus en onoverwinnelijks uit. Het lijken dieren van een andere tijd, wezens die ontsnapt zijn van de filmset van Steven Spielberg’s Jurassic Park. Omdat groene leguanen koudbloedige dieren zijn, moeten zij gedurende de dag een bepaalde periode zonnebaden om weer op te warmen. Door deze eigenschap is het gemakkelijk om ze in de natuur veelvuldig te spotten.

Afgaand op het indrukwekkende en imponerende uiterlijk van de groene leguaan, lijkt het of we hier met dé toppredator van Aruba van doen hebben. Een dier waarbij alle andere dieren het in hun broek doen als hij ten tonele verschijnt. Maar de realiteit is anders. Groene leguanen zijn brave herbivoren en zitten gedurende de dag rustig te knagen en knabbelen aan planten en vruchten. Mens noch dier hoeft bevreesd te zijn voor de groene leguanen op Aruba.

Helaas hebben groene leguanen zelf wel een probleem. Ze zijn namelijk bijzonder smakelijk voor de mens. Niet voor niets hebben de dieren de bijnaam ‘boomkip’, het vlees smaakt namelijk een beetje naar kip. De dieren verdwijnen op Aruba dan ook geregeld in de soeppan (sòpi di yuana) of stoofpot (stobá di yuana).

Officieel zijn groene leguanen beschermde dieren op Aruba. Er mag dus niet op gejaagd worden. De leguaangerechten die je op Aruba kunt bestellen, moeten dus leguanenvlees bevatten dat afkomstig is van speciale farms, waar de reptielen worden gefokt voor de vleesconsumptie. Maar er zullen waarschijnlijk ook veel groene leguanen illegaal uit de Arubaanse natuur geplukt worden om vervolgens in lokale traditionele gerechten te verdwijnen.

Waterkonijnen en boomkippen zijn voorbeelden van consumptiedieren die voor bepaalde regio’s in de wereld heel gewoon en gebruikelijk zijn, maar waaraan mensen in andere delen van de wereld niet moeten denken om ze op te eten. Ook in Nederland zijn er traditionele eetgewoontes ontstaan waarbij ze in het buitenland alleen al bij de gedachte over hun nek gaan. Hollandse nieuwe is daar een mooi voorbeeld van.

In het jaar 1400 van de vorige eeuw vond de Zeeuwse visser Willem Beukelszoon van Biervliet het haring kaken uit. Bij het haring kaken worden alle ingewanden - m.u.v. de alvleesklier - verwijderd, waardoor de haring minder snel bederft en bovendien smakelijk rijpt. Vanaf dat moment - dus al ruim 600 jaar! - laten miljoenen Nederlanders jaarlijks rauwe haring in hun keelgat verdwijnen. De rest van de wereld draait zijn hoofd weg.

Maar misschien moeten de aardbewoners in de toekomst wat minder kieskeurig worden als het om voedsel gaat. Want er komen steeds meer mensen bij - we gaan van zes miljard nu, naar negen miljard in het jaar 2050 - en al die monden moeten gevoed worden, een explosieve toename van consumenten dus.

China en India waren nog niet zo lang geleden ontwikkelingslanden waar de economische groei op een laag pitje stond. Maar dat is verleden tijd. In deze twee Aziatische landen is de economische groei tot een gigantische eruptie gekomen. En het zijn bovendien landen waar enorm veel mensen wonen, in totaal 2,5 miljard!

China telt op dit moment 213 miljardairs en ruim 400.000 miljonairs. Maar ook de Chinese middenklasse wordt steeds groter en welvarender. En deze Chinezen willen allemaal de nieuwste auto’s, hippe smartphones, trendy iPads en drie keer jaar op vakantie. En ze willen vlees eten, heel veel vlees eten.

Europeanen en Noord-Amerikanen eten nu gemiddeld 90 kilogram vlees per jaar. Chinezen en Indiërs verorberen gemiddeld 25 kilogram vlees per jaar, maar dat gaat dus heel snel veranderen. Om al dat vlees te produceren heb je heel veel veevoer nodig. Op dit moment gaat de bijl in het Amazoneregenwoud - iedere minuut verdwijnen er vier voetbalvelden Amazonegebied - om plaats te maken voor gigantische sojaplantages. Soja is een belangrijk veevoer.

Maar misschien ligt de oplossing voor een mogelijk (toekomstig) wereldvoedselprobleem voor het grijpen. Mensen moeten wellicht meer insecten (sprinkhanen, krekels, meelwormen, etc.) gaan eten. Insecten zijn een rijke bron van eiwitten en kunnen in dat opzicht prima wedijveren met vlees. Daarnaast hebben de dieren een gunstige conversie van koolhydraten naar eiwitten, veroorzaken minder mestproblemen, hebben een snelle vermenigvuldiging en er zijn minder landbouwgronden voor nodig. In 80% van de wereld is het eten van insecten heel normaal, behalve in Europa en Noord-Amerika. En laten daar nu net de grote vleeseters wonen.

Iedereen die de film ‘Indiana Jones and the Temple of Doom’ heeft gezien, kan zich wellicht de scene herinneren dat Harrison Ford alias Indiana Jones apenhersenen en een soep van schapenogen voor zijn neus geschoven kreeg. De hoofdrolspeler van deze avonturenfilm was er zichtbaar niet blij mee, maar ook in de bioscoopzaal staken de bezoekers snel hun handen voor de ogen en werd de popcorn met een zuur gezicht opzij geschoven.

Nee, er zal nog veel water door de Rijn moeten stromen, willen mensen overgaan tot het eten van dieren - waterkonijnen, boomkippen, rauwe haringen, insecten, etc. - die zij traditioneel getrouw niet gewend zijn om te consumeren!