Kunst

Ondanks het feit dat je Aruba eerder met hagelwitte stranden dan met kunst associeert kent het tropische eiland een levendige kunstscene. De hedendaagse kunstbeoefenaars creëren mooie producten en een deel van de Arubaanse kunstenaars geniet zelfs wereldfaam.

Uiteraard is Aruba een eiland en dat zorgt voor een zekere isolatie. Maar op Aruba heeft zich een geschiedenis voltrokken die in bepaalde opzichten uniek is te noemen en die een gezonde voedingsbodem is gebleken voor tal van kunstuitingen.

Indianen

Het begint natuurlijk al met de Caiquetío’s (een stam van het volk van de Arowakken), de oorspronkelijke bewoners van Aruba. Deze indianen hebben tal van sporen achtergelaten op het Caribische eiland. Stenen werktuigen, keramiek en schelpsieraden zijn de stille getuige van de indiaanse beschaving van de Caiquetío’s.

Echter, de rotstekeningen zijn de meest tot de verbeelding sprekende tastbare herinneringen aan het indiaanse verleden. De geometrische schilderingen zijn gemaakt met een soort rode verfstof en stellen mensen en dieren voor. Ze zijn te bezichtigen op zo’n dertig plaatsen, zowel in de buitenlucht op verschillende rotsformaties als in de grotten van het Arikok Nationaal Park.

Tal van hedendaagse Arubaanse kunstenaars vinden nog inspiratie bij het culturele erfgoed van de indianen en verwerken nog allerlei indiaanse symbolen en technieken in hun kunstuitingen.

Immigratie

Een tweede bepalende factor voor het ontstaan van de typische Arubaanse kunst zijn de grote immigratiegolven die het Caribische eiland de laatste vijfenzeventig jaar heeft overspoeld. Aruba kent nu een bevolking die opgebouwd is uit maar liefst tachtig verschillende nationaliteiten uit alle delen van de wereld.

Olie is nooit gevonden op Aruba, maar het eiland heeft een zeer prominente rol gespeeld in de mondiale raffinage en overslag van het zwarte goud. Er zijn biljoenen (een 1 met 12 nullen!) vaten ruwe olie geraffineerd en overgeslagen op het tropische eiland, ongekend natuurlijk voor zo’n klein stipje in de grote Caribische zee.

Uiteraard kon de lokale Arubaanse bevolking al dat werk niet alleen verhapstukken en er ontstond een enorme stroom van werkimmigranten richting Aruba. Een groot deel van de gelukszoekers kwam uit de Caribische regio. Landen als Venezuela, Trinidad en Tobago, Grenada en Saint Vincent werden hofleverancier. Maar ook Suriname en Madeire leverden volop arbeiders voor de Arubaanse olie-industrie. Het hoger geschoolde personeel werd geworven in de Verenigde Staten en Groot-Brittannië.

De laatste decennia heeft de olie-industrie als grootste werkgever plaats gemaakt voor een enorme toeristen-industrie. Ruim 1.2 miljoen bezoekers weten jaarlijks het tropische Aruba te vinden en daarmee is Aruba een van de best bezochte bestemmingen in de Cariben. Deze florerende toeristen-industrie zorgde ervoor dat er voor de tweede keer in de Arubaanse geschiedenis een grote arbeidsimmigratiegolf ontstond. Om alle vacatures in de toeristische sector en de ondersteunende bedrijven en instellingen in te vullen kwamen (en komen) werkimmigranten uit de hele wereld naar Aruba toe.

Met al deze verschillende nationaliteiten arriveerde ook een heel breed spectrum aan culturen en religieuze opvattingen op Aruba. Het Caribische eiland heeft zich bij uitstek ontwikkeld als een multiculturele samenleving. Opmerkelijk genoeg hebben deze immigranten vrijwel altijd harmonieus samengeleefd met de lokale bevolking en heeft het nooit tot noemenswaardige conflicten geleid op Aruba.

Zo’n smeltkroes van verschillende volkeren heeft natuurlijk ook zijn gevolgen gehad voor de Arubaanse kunst, cultuur en tradities. Het multiraciale en multiculturele karakter van Aruba heeft de kunst- en cultuuruitingen op het eiland gevormd en verrijkt. Het meest markante voorbeeld hiervan is wel het wereldberoemde Arubaanse carnaval. Dit weken durende immense volksfeest werd ooit geïntroduceerd door werkimmigranten uit Trinidad en Tobago.

De kunstenaars op Aruba zijn op een bepaalde manier geografisch te rangschikken. Op de eerste plaats zijn er kunstbeoefenaars die op Aruba zijn geboren en getogen en die daar hun hele leven blijven wonen en werken. Op de tweede plaats zijn er de uit Arubaanse ouders geboren kunstenaars die zich voornamelijk in Nederland ophouden en daar hun kunst bedrijven. Daarnaast zijn er nog Arubanen die hun geboorte-eiland hebben verlaten en elders in de wereld kunst produceren met aan Aruba gerelateerde onderwerpen. Tenslotte zijn er nog de vele immigranten waarbij Aruba een prima inspiratiebron blijkt te zijn om te excelleren in een kunstcarrière.

Nederland

En dan is er natuurlijk de historische band met Nederland en met de overige landen binnen het Koninkrijk der Nederlanden. Het onderwijs op Aruba is voor een aanzienlijk deel op het Nederlandse systeem gebaseerd. Veel hedendaagse Arubaanse kunstenaars hebben in hun onderwijsjaren kennis gemaakt met Nederlandse tradities en dat zal ongetwijfeld een bepaalde invloed hebben op hun kunstuitingen.

Beeldende kunst

Liefhebbers van de beeldende kunst kunnen op Aruba een waar paradijsje tegemoet zien. De schilderkunst, tekenkunst, glaskunst, textiel, beeldhouwkunst, sculptuur, fotografie, keramiek, installatie, grafische vormgeving, multimedia en de moderne media zijn ruim vertegenwoordigd op het Caribische eiland.

Literatuur

Net als in ieder ander gekoloniseerd land heeft de Arubaanse literatuur verschillende fases doorlopen. In eerste instantie vertoonde de literatuur grote overeenkomsten met hetgeen wat in het moederland werd geschreven. Vervolgens grepen de schrijvers terug op hun eigenheid en ontstond er een lichte rebellie. In de laatste fase werd de literatuur doordrenkt met verzet tegen de kolonisator en probeerde de auteur het volk tot andere inzichten te laten komen jegens de kolonisator.

De Arubaanse literatuur is multilinguaal; Papiaments is de meest gebezigde taal. Maar daarnaast wordt er ook geschreven in het Nederlands, Engels en Spaans.

Verder is het Arubaanse indianismo een term die onlosmakelijk met de Arubaanse literatuur verbonden is. In het romantische indianisme wordt het pre-Columbiaanse Aruba verheerlijkt. Dat was de tijd dat de bewoners van het eiland in volledige harmonie leefden met de prachtige ongerepte natuur en verder niet gestoord werden door vreemde mogendheden van buitenaf die enkel en alleen op winstbejag uit waren.

Op Aruba zijn een paar goed geoutilleerde bibliotheken aanwezig. Iedereen die interesse heeft in de geschiedenis, de poëzie en andere literaire werken over Aruba kan hier dagen grasduinen in tientallen meters boeken. Alle belangrijke Arubaanse auteurs zijn vertegenwoordigd in deze bibliotheken.

Muziek

De muziek op Aruba is een smeltkroes van verschillende muziekstijlen en speelt een belangrijke rol in de Arubaanse maatschappij.

Dans

De danskunst speelt een prominente rol in het Arubaanse leven. Alle verschillende danssoorten hebben zich in de loop van de tijd op het eiland verzameld. De Polka, wals, salsa, danza, joropo, baile di cinta (lintendans), merengue, socarengue, reggae, rumba en de tuba hebben zich geïntegreerd in de Arubaanse zang en dans.

Theater

Naast de vele live-shows in de grote hotels en resorts zijn er op Aruba ook theatervoorstellingen te bezoeken met theaterproducties van eigen bodem.

Architectuur

Vroeger werden de huisjes van arme eilandbewoners op Aruba gemaakt van hout, stro, leem, klei, kalk en maïsstengels. “Cas di torto” was de benaming voor dit type huisjes. In het Arikok Nationaal Park is nog zo’n nagemaakte cas di torto te bezichtigen. Doordat de cas di torto zo fragiel waren zijn ze allemaal in de loop van de tijd vergaan en daarom zul je dit type woninkjes verder niet meer tegenkomen op Aruba.

Huizen die wel stand hielden zijn de cunucu (kunuku)-woningen. De cunucu-woningen komen voor op het platteland (authentieke plattelandshuizen) en in de steden van Aruba, de zogenaamde stads-cunucu-huisjes. Het waren eenvoudige huisjes met een woonkamer en wat slaapkamers. Verder bezitten de cunucu-huisjes veel Hollandse elementen zoals oranje dakpannen en tegels.

Pas sinds 1940 bestaat er airconditioning. Daarom moesten de huizen op Aruba voor die tijd op een andere manier gekoeld worden om ze nog enigszins leefbaar te maken onder de hoge temperaturen op het Caribische eiland. De Arubanen bouwden hun huizen op de wind, zodat er altijd maximaal gebruik werd gemaakt van de koeling door de passaat-winden.

Curaçao is beroemd om haar vele landhuizen en herbergt na Cuba het grootste cultureel historische erfgoed van het Caribische gebied. In vergelijking met de monumentale huizen op Curaçao zijn de huizen op Aruba kleiner. Ook hebben de huizen op Aruba altijd gesloten galerijen.

De hedendaagse Arubaanse architecten laten zich nog steeds inspireren door de cunucu bouwstijl van vroeger. De huizen hoeven nu echter niet meer op de wind te staan, maar staan met de voorgevels gericht op de straatkant.

Film

Het eerste Aruba International Film Festival vond plaats in 2010. Niemand minder dan Richard Gere gaf acte de presence op het succesvol verlopen festival. Het Film Festival is een flinke stimulans voor jonge Arubaanse filmmakers die zich het vak meester willen maken en zich verder willen ontwikkelen.

Kunstinstellingen