Column: Gracieuze trompetvissen op Aruba

Op Aruba zwemmen 165 verschillende soorten rifvissen rond. Binnen de Caribische archipel, die meer dan 1000 eilanden telt, is het strandeiland daarmee een goede middenmotor als het om de rifvisvariatie gaat. De absolute toppositie in deze competitie wordt ingenomen door collega ABC-eiland Bonaire. Op het rif van dit Nederlandse duikeiland hebben maar liefst 469 verschillende rifvisjes hun tenten opgeslagen. Dat is uniek in het Caribische gebied en bijna uniek in de wereld. Er zijn namelijk mondiaal maar weinig eilanden waar het spectrum aan rifvissen nog groter is dan op Bonaire.

Allemaal verschillend

De vissen op Aruba zijn allemaal verschillend. Er leven kleine vissen, grote vissen, bolle vissen, afgeplatte vissen, kleurrijke vissen en grauwe vissen op het rif. Ondanks het feit dat ze allemaal verschillend zijn, kun je van de meeste vissen wel direct zien dat ze tot de familie van vissen behoren. Sommige vissen echter lijken niet op vissen, maar hebben het uiterlijk aangenomen van andere diersoorten of gebruiksvoorwerpen. Zeepaardjes lijken op chique schaakstukken, zeedraakjes op mythische wezens uit oeroude sagen, papegaaivissen op koppen van vrolijke praatvogels en trompetvissen op muziekinstrumenten. In dit geval muziekinstrumenten die onontbeerlijk zijn voor een goed functionerend blaasensemble.

Wat een prachtige trompetvis is dit.

Blaasinstrument

Trompetvissen mogen dan wel het uiterlijk hebben van het noodzakelijke gereedschap van trompettisten, het werkmechanisme tussen het blaasinstrument enerzijds en het visje anderzijds is faliekant anders. Om een trompet aan de praat te houden, moet er constant lucht in geblazen worden. Om een trompetvis daarentegen in leven te houden, moet er regelmatig water (met prooidieren) aangezogen worden. Maar over deze eigenschap later meer. Wie voor het eerst een trompetvis op Aruba spot, zal wellicht denken een slang in het vizier te hebben. De visjes hebben namelijk een slangachtig uiterlijk met lange snuit die bij nadere inspectie verdacht veel de vorm van een trompet heeft. Deze snufferd beslaat ongeveer een derde van de totale trompetvis. Als trompetvissen ongeschonden door het leven komen en een hoge leeftijd mogen bereiken, kunnen ze zelfs meer dan één meter lang worden.

Onderwaterkameleons

Trompetvissen zwemmen niet graag horizontaal, maar dartelen liever in een verticale positie, waarbij de kop omlaag gericht is, door de Arubaanse waterkolom. Als je op zo’n manier zwemt in het open water ben je uiterst kwetsbaar voor mogelijke predatoren. Trompetvissen manifesteren zich dan ook zelden in open water, maar houden zich op bij de verticale structuren van het rif. Als trompetvissen zich verschansen tussen buisvormige koralen, sponsen en zeewieren, zijn ze daar amper van te onderscheiden. Zeker als je daarbij optelt dat ze de capaciteit bezitten om alle kleuren aan te nemen die de omgeving van ze vraagt. Roodbruin, grijsblauw en geelgroen zijn de drie basiskleuren van trompetvissen. Maar als de situatie er om vraagt, toveren de kleurenmengmachines in de huid van de visjes honderden verschillende kleuren voor de dag.

Vacuüm

Trompetvissen zijn roofvissen die verschillende strategieën inzetten om prooivissen op het verkeerde been te zetten. Als ze zich onherkenbaar hebben opgesteld in hun omgeving is het een kwestie van wachten vooraleer aan de maaltijd kan worden begonnen. Prooivissen kunnen namelijk het onderscheid niet maken tussen bijvoorbeeld buissponzen en trompetvissen die met die buissponzen meedeinen. Zeker niet als de eerder genoemde kleurenmengmachines exact dezelfde kleur van de buissponzen gekopieerd hebben. Op het moment dat het prooidiertje te dicht bij de bek komt, opent de trompetvis zijn bek met een doorsnede die groter is dan zijn lijf, waardoor er een vacuüm ontstaat en het prooivisje naar binnen gezogen wordt. Deze manier van jagen wordt pipette feeding genoemd. De trompetvis creëert een vacuüm dat nodig is om het prooidiertje op te zuigen. Overigens kan de snuit van de visjes zo opgerekt worden dat visjes met de grootte van de rest van hun lichaam opgezogen kan worden.

Drukveer

Een andere tactiek die trompetvissen vaak inzetten, is het meezwemmen met plantenetende vissen. Deze taxi geeft hem de mogelijkheid om zich veilig te verplaatsen door het open water van het rif. Op het moment dat hij onderweg een prooivisje tegenkomt, kromt het trompetvisje zijn rug in s-vorm waardoor hij de energie stapelt die nodig is om zijn bek als een drukveer naar het prooivisje te verplaatsen om deze vervolgens te verorberen. Bij het pipette feeding wordt het prooidiertje naar de trompetvis gezogen en bij de laatst beschreven techniek blijft het prooivisje op zijn plaats en brengt de trompetvis zijn bek naar het prooivisje. Overigens staan de trompetvissen zelf ook vaak op de menukaart van andere rifbewoners. Doordat ze niet bovenaan de voedselketen van het Arubaanse rif staan, zijn het dus jagers die zelf ook bejaagd worden. Murenen, tandbaarzen en snappers lusten ze wel rauw.

Draagvader

Trompetvisjes hebben de emancipatie binnen de vissengemeenschap hoog op de agenda geplaatst en geven hierbij zelf het ultieme voorbeeld. Als een trompetvisdame en een trompetvisheer elkaar leuk vinden, volgt er eerst een ritueel paringsdansje. Vervolgens worden door het vrouwtje eitjes gelegd in de zogenaamde broedbuidel van het mannetje. Dit mannetje bevrucht de eitjes en baart uiteindelijk honderden trompetvisjes. Ook de zeepaardjes-, zeedraakjes- en fluitbekjeskoppeltjes kiezen na de conceptie voor dit concept.

Helaas komt op Aruba ook de koraalduivel voor. Het is wel een mooie vis om te zien.

Koraalduivels

Bij trompetvissen staan al miljoenen jaren lang dezelfde prooidieren op het menu die op de bovenbeschreven manieren bejaagd worden. Misschien kan de dinerkaart de komende jaren met één vis uitgebreid worden, namelijk met koraalduivels. Als trompetvissen culinaire interesse zouden krijgen in deze vis ligt er misschien wel een heldenrol voor ze in het verschiet. Wat is er aan de hand? Sinds twee jaar is er een koraalduivelsplaag op het eiland. Koraalduivels zijn prachtige vissen om te zien, maar bezitten helaas ook een minder vrolijke kant. Een handjevol koraalduivels is twaalf jaar geleden door een aquariumhouder in Florida in de Atlantische Oceaan vrijgelaten. Deze vissen komen van nature niet voor in de genoemde oceaan en hebben er amper natuurlijke vijanden. Ze hebben zich inmiddels ook in de Caribische Zee verspreid en dus ook rondom Aruba.

Geduchte vijand

Koraalduivels zijn bepaald niet kieskeurig als het om de voedselkeuze gaat en eten het hele rif leeg, daarnaast planten koraalduivels zich razendsnel voort. De Arubaanse autoriteiten proberen zoveel mogelijk koraalduivels uit het rif weg te vangen. Maar misschien gaan ze in toekomst hulp krijgen van trompetvissen. Op dit moment eet de trompetvissoort die leeft in de Caribische Zee geen (jonge) koraalduivels, maar zijn neefje, die voorkomt in de Indische Oceaan, lust er wel pap van. Maritieme biologen hopen nu dat de trompetvissen die in het Caribische gebied rondzwemmen op den duur ook jonge koraalduivels gaan eten evenals hun naaste verwanten uit de Indische Oceaan. Op deze manier zouden de duivelse koraalduivels naast de mens er nog een geduchte vijand bijkrijgen!

Meer informatie over de rifvissen van Aruba

Bekijk het overzicht van de leukste columns over Aruba